Foto: FM (2026)
Díli, 09/10/2026
Fundasaun Mahein (FM) manifesta preokupasaun sériu kona-ba fasilidade ne’ebé la adekuadu atu halo formasaun ba kandidatu Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL). Fasilidade ne’ebé provizoriamente, saneamentu ne’ebé la sufisiente no infraestrutura ne’ebé limitadu hamosu preokupasaun kona-ba saúde fízika, bem-estar psikolojiku no kapasidade kandidatu sira atu tuir formasaun ho efetivu.
FM preokupa liu-liu ho kapasidade fasilidade formasaun ne’ebé eziste. Centro de Formação da PNTL iha Komoro, tuir informasaun ne’ebé disponivel, la adekuadu atu simu kandidatu na’in 500, enkuantu fasilidade formasaun iha Rai Robo reportedly bele simu de’it ema na’in 100, no fasilidade seluk bele iha kapasidade ne’ebé menus liu tan.Númeru hirak-ne’e no kapasidade seguru real hosi kada fasilidade presiza verifika liuhosi avaliasaun ofisiál.
Treina kandidatu atus ba atus sem fasilidade ne’ebe diak, kuidadu saúde no espasu aprendizajen ne’ebé sufisiente bele kria kondisaun ne’ebé hanesan kampu temporáriu ne’ebé nakonu liu, la’ós instituisaun formasaun polísia ne’ebé profisionál. Kondisaun hanesan ne’e bele aumenta risku moras, estrese, kole no falta higiene. Kandidatu sira ne’ebé moras ka hetan difikuldade psikolojika bele hasoru problema atu konsentra, partisipa ho efetivu iha aula no dezenvolve koñesimentu no abilidade prátika ne’ebé presiza atu hala’o knaar polísia.
FM enfaze katak kualidade membru polísia la depende de’it ba kuríkulu formasaun no instrutór sira, maibé mós depende ba kondisaun no ambiente ne’ebé hala’o formasaun. Formasaun durante fulan neen iha ambiente ne’ebé la saudavel ka la adekuadu bele prejudika aprendizajen, preparasaun fízika, reziliénsia psikolojika no dezenvolvimentu profisionál kandidatu sira. Iha ikus, situasaun ne’e bele afeta kualidade servisu polísia ne’ebé presta ba públiku.
FM Rekomenda Recrutamentu PNTL Anual Ho Kandidatu Na’in 250
Atu rezolve dezafiu hirak-ne’e, FM rekomenda ba Governu atu adopta polítika recrutamentu regular kada tinan ho kandidatu PNTL na’in 250, bazeia ba avaliasaun kona-ba nesesidade polísia iha nasaun, orsamentu disponivel, kapasidade instrutór sira no infraestrutura formasaun.
Em vez de rekere kandidatu barak iha tempu ida sem fasilidade ne’ebé adekuadu, Governu tenke ajusta númeru recrutamentu tuir kapasidade atu fornese formasaun ho kualidade. Recrutamentu anual ho kandidatu na’in 250 sei permite Governu no PNTL atu planeia formasaun ho sistemátiku, aloka rekursu ne’ebé sufisiente, hadi’a supervizaun no asegura katak kandidatu sira simu preparasaun fízika, akadémika, prátika no étika ne’ebé apropriadu.
FM konsidera katak polítika recrutamentu ne’ebé sustentável bele ajuda Governu atu investe ho efetivu liu ba kada kandidatu, hametin padraun formasaun no hadi’a kualidade profisionál membru polísia foun. Objetivu la’ós de’it atu aumenta númeru membru polísia, maibé atu produz membru polísia ne’ebé iha kompeténsia, disiplina, responsabilidade no orientasaun ba komunidade, hodi bele proteje populasaun no hala’o lei.
Rekomendasaun Operasionál no Polítika husi FM
Fundasaun Mahein Rekomendasaun ba Governu Timor-Leste atu:
- Halo avaliasaun ba fasilidade formasaun ne’ebé eziste. Halo avaliasaun ofisiál ba fasilidade formasaun iha Komoro, Rai Robo no fatin seluk ne’ebé PNTL uza, atu determina kapasidade real, kondisaun alojamentu, saneamentu, kuidadu saúde no espasu aprendizajen.
- Implementa recrutamentu regular kada tinan. Planeia recrutamentu kandidatu na’in 250 kada tinan, ho ajustamentu tuir nesesidade polísia nasionál, disponibilidade orsamentu, kapasidade instrutór sira no númeru kandidatu ne’ebé fasilidade bele treina ho seguru no efetivu.
- Prevene fasilidade atu la nakonu liu. Asegura katak númeru kandidatu la liu kapasidade seguru ne’ebé determina ona. Bainhira presiza, organiza formasaun iha grupu ki’ik liu ka hala’o formasaun iha turnu oioin.
- Hadi’a bem-estar kandidatu sira. Fornese alojamentu ne’ebé adekuadu, bee moos, saneamentu, kuidadu médiku, apoiu psikolojiku no espasu apropriadu ba aprendizajen no treinamentu fíziku.
- Hari’i sentru formasaun PNTL permanente. Dezenvolve instituisaun espesífika ho alojamentu, sala aula, fasilidade médika, kampu treinamentu fíziku no fatin ba ezersísiu prátiku polísia. Fasilidade formasaun F-FDTL iha Metinaro bele sai hanesan referénsia ida, hamutuk ho ezemplu apropriadu hosi nasaun seluk.
- Investe iha kualidade formasaun. Hametin dezenvolvimentu profisionál instrutór sira no asegura katak formasaun inklui abilidade operasionál, direitus umanus, étika polísia, disiplina, responsabilidade no polisiamentu komunitáriu.
- Estabelese mekanizmu monitorizasaun ba rezultadu. Avalia saúde kandidatu sira, prezensa, rezultadu aprendizajen, taxa konkluzaun formasaun no prontidaun profisionál atu asegura katak investimentu públiku produz rezultadu ne’ebé efetivu.
Konklusaun
FM bolu ba Governu atu komprende katak recrutamentu polísia, infraestrutura formasaun no padraun profisionál tenke planeia hamutuk. Rekruta kandidatu barak liu sem kapasidade formasaun ne’ebé sufisiente bele prejudika bem-estar kandidatu no kualidade edukasaun polísia.
Recrutamentu regular kada tinan ho kandidatu na’in 250, hamutuk ho fasilidade ne’ebé adekuadu, instrutór kualifikadu no supervizaun efetiva, sei kria baze ne’ebé sistemátiku liu atu dezenvolve PNTL profisionál. Númeru recrutamentu ne’e tenke revee periodikamente atu asegura katak responde ba nesesidade seguransa nasaun nian no rekursu ne’ebé disponivel.
Prioridade la’ós de’it atu produz membru polísia barak liu, maibé atu produz membru polísia ne’ebé hetan formasaun di’ak liu, atu bele serbí no proteje povu Timor-Leste ho profisionalizmu, integridade no responsabilidade.
