Foto: FM (2026)
Díli, 09/10/2026
Fundasaun Mahein (FM) manifesta preokupasaun sériu kona-ba fasilidade ne’ebé la adekuadu atu halo formasaun ba kandidatu Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL). Fasilidade ne’ebé provizoriamente, saneamentu ne’ebé la sufisiente no infraestrutura ne’ebé limitadu hamosu preokupasaun kona-ba saúde fízika, bem-estar psikolojia no kapasidade kandidatu sira atu tuir formasaun ho efetivu.
FM preokupa liu-liu ho kapasidade fasilidade formasaun ne’ebé eziste. Centro de Formação da PNTL iha Komoro, tuir informasaun ne’ebé disponivel, la adekuadu atu simu kandidatu na’in 500, enkuantu fasilidade formasaun iha Rai Robo ne’ebe bele simu deit kadetis nain 100, no fasilidade seluk bele iha kapasidade ne’ebé menus liu tan. Númeru hirak ne’e no kapasidade seguru husi kada fasilidade presiza verifika liuhusi avaliasaun ofisiál sira.
Treina kandidatu atus ba atus sem fasilidade ne’ebe diak sei hamosu kuidadu saúde no espasu aprendizajen ne’ebé bele kria kondisaun ladiak no la hatudu sai hanesan instituisaun formasaun polísia nian ne’ebe profisionál. Kondisaun hanesan ne’e bele aumenta risku moras, estrese, kole no falta higiene. Kandidatu sira ne’ebé moras ka hetan difikuldade psikolojika bele hasoru problema atu konsentra, partisipa ho efetivu iha aula no dezenvolve koñesimentu ba abilidade prátika nian ne’ebé presiza atu hala’o kna’ar nudar polísia.
FM enfaze katak kualidade membru polísia la depende de’it ba kuríkulu formasaun no instrutór sira, maibé mós depende ba kondisaun no ambiente ne’ebé hala’o formasaun. Formasaun durante fulan neen iha ambiente ne’ebé la saudabel ka la adekuadu sei prejudika aprendizajen, preparasaun fízika, reziliénsia psikolojika no dezenvolvimentu profisionál ba kandidatu sira. Situasaun ne’e bele produz kualidade polísia ne’ebé kiak iha koinesementu nudar polisia.
FM Rekomenda Rekrutamentu PNTL Anual Ho Kandidatu Na’in 250
Atu rezolve dezafiu hirak-ne’e, FM rekomenda ba Governu atu adopta polítika rekrutamentu regular kada tinan ho kandidatu PNTL ba deit nain 250 ba peirodu tinan tolu nia laran, bazeia ba avaliasaun kona-ba nesesidade nasaun nian, orsamentu disponivel, kapasidade instrutór sira no infraestrutura formasaun nian.
Em vez de rekere kandidatu barak iha tempu ida sem fasilidade ne’ebé adekuadu, Governu tenke ajusta númeru rekrutamentu tuir kapasidade atu fornese formasaun ho kualidade. Rekrutamentu anual ho kandidatu na’in 250 sei permite Governu no PNTL atu planeia formasaun ho sistemátiku, aloka rekursu ne’ebé sufisiente, hadia supervizaun no asegura kandidatu sira hetan preparasaun fízika, akadémika, prátika no étika ne’ebé apropriadu.
FM konsidera katak polítika rekrutamentu ne’ebé sustentável bele ajuda Governu atu investe ho efetivu liu ba kada kandidatu, hametin padraun formasaun no hadia kualidade profisionál membru polísia foun. Objetivu laós deit atu aumenta númeru membru polísia, maibé atu produz membru polísia ne’ebe iha kompeténsia, disiplina, responsabilidade no orientasaun ba komunidade, hodi bele proteje populasaun no haforsa lei no ordem.
FM nia Rekomendasaun Operasionál no Polítika :
- Halo avaliasaun ba fasilidade formasaun ne’ebé eziste: Halo avaliasaun ofisiál ba fasilidade formasaun iha Komoro, Rai Robo no fatin seluk ne’ebé PNTL uza, atu determina kapasidade real, kondisaun alojamentu, saneamentu, kuidadu saúde no espasu aprendizajen.
- Implementa rekrutamentu regular kada tinan. Planeia rekrutamentu ba kandidatu na’in 250 kada tinan, ho ajustamentu tuir nesesidade polísia nasionál, disponibilidade orsamentu, kapasidade instrutór sira no númeru kandidatu ne’ebé fasilidade bele treina ho seguru no efetivu.
- Prevene fasilidade atu la nakonu liu: Asegura katak númeru kandidatu la liu kapasidade seguru ne’ebé determina ona. Bainhira presiza, organiza formasaun iha grupu ki’ik liu ka hala’o formasaun iha turma oioin.
- Hadiaa bem-estar kandidatu sira nian: Fornese alojamentu ne’ebé adekuadu, bee mos, saneamentu, apoiu médiku, apoiu psikolojiku no espasu apropriadu ba aprendizajen no treinamentu fíziku.
- Hari’i sentru formasaun PNTL permanente: Dezenvolve instituisaun espesífika ho alojamentu, sala aula, fasilidade médika, kampu treinamentu fíziku no fatin ba ezersísiu prátiku polísia. Fasilidade formasaun F-FDTL iha Metinaro bele sai hanesan referénsia ida, hamutuk ho ezemplu apropriadu husi nasaun seluk.
- Investe iha kualidade formasaun: Hametin dezenvolvimentu profisionál instrutór sira no asegura katak formasaun inklui abilidade operasionál, direitus umanus, étika polísia, disiplina, responsabilidade no polisiamentu komunitáriu.
- Estabelese mekanizmu monitorizasaun ba rezultadu: Avalia saúde kandidatu sira nian, prezensa, rezultadu aprendizajen, taxa konkluzaun formasaun no prontidaun profisionál atu asegura katak investimentu públiku produz rezultadu ne’ebé efetivu.
Konklusaun
FM bolu atensaun ba Governu atu komprende katak rekrutamentu polísia, infraestrutura formasaun nian no padraun profisionál tenke iha planeia hamutuk nudar pakote ida. Rekruta kandidatu barak liu, sem kapasidade formasaun ne’ebé sufisiente bele prejudika bem-estar kandidatu no kualidade edukasaun polísia.
Rekrutamentu regular kada tinan ho kandidatu na’in 250, hamutuk ho fasilidade ne’ebé adekuadu, instrutór kualifikadu no supervizaun efetiva, sei kria baze ne’ebé sistemátiku liu atu dezenvolve PNTL profisionál. Númeru rekrutamentu ne’e tenke reve periodikamente atu asegura katak responde ba nesesidade seguransa nasaun nian no rekursu ne’ebé disponivel.
Prioridade la’ós deit atu produz membru polísia barak liu, maibé atu produz membru polísia ne’ebé hetan formasaun diak liu, atu bele serbí no proteje povu Timor-Leste ho profisionalizmu, integridade no responsabilidade.
